fbpx
Zoeken
Bekijk alle artikelen van

Nadia Terranova

"Ik voelde me lang niet klaar om te schrijven omdat ik vond dat ik nog niet genoeg had gelezen." Gesprek door Caroline Baetens Foto: Daniela Zedda

Nadia Terranova verhuist na haar studies filosofie in Messina en haar doctoraat in Catania naar Rome om haar carrière als schrijfster op te starten. In 2012 publiceert ze haar eerste kinderboek, Bruno. Il bambino che imparò a volare. Ze blijft kinderboeken schrijven, maar combineert die met een andere doelgroep. In 2015 brengt ze namelijk haar debuutroman Gli anni al contrario uit. Meteen viel Terranova ermee in de prijzen, zowel in Italië als in het buitenland. Ze vertaalde bovendien een brief van Abraham Lincoln en de opschriften van de tekeningen in de romans van Jane Austen. Na vertalingen, kinderboeken en romans, bracht ze in 2019 haar eerste essay uit over kinderen en literatuur.

In 2018 verschijnt haar roman Addio Fantasmi, waarvan deze zomer door uitgeverij Cossee de Nederlandse vertaling wordt gepubliceerd onder de titel Afscheid van de geesten. Het boek vertelt het verhaal over de Siciliaanse Ida die net zoals Nadia Terranova naar Rome verhuist om te schrijven. Wanneer haar ouderlijk huis op instorten staat, keert ze terug naar Messina om uit te zoeken welke spullen ze wil bewaren. In haar geboortestad wordt ze geconfronteerd met haar vroegere leven en de veranderingen die ze in Rome heeft doorgemaakt. Ze herinnert zich de pijn van haar verdwenen vader en de schooltijd met haar beste vriendin Sara.

Ook met deze roman boekt Nadia Terranova grote successen. Door het tijdschrift La Lettura wordt Afscheid van de geesten beschreven als één van de tien beste Italiaanse boeken uit 2018. Verder ontvangt Nadia Terranova voor Afscheid van de geesten onder meer de literatuurprijzen Subiaco Città del Libro en Premio Alassio Centolibri én een plaatst ze zich voor de finale van de befaamde Strega literatuurwedstrijd.

In mei 2020 brengt ze haar roman Come una storia d’amore uit. Wanneer Italië in lockdown gaat door de coronacrisis, wordt ze met haar nieuwe verhalenbundel finaliste voor de Premio Viareggio onder de categorie ‘narratief’. Terwijl het gewone leven er stilaan terug op gang komt, gaat Nadia Terranova vanuit Rome met ons in gesprek.

Karakters: Heeft de quarantaine meer of minder inspiratie gegeven?

Nadia Terranova: Ik heb twee kinderboeken geschreven tijdens de quarantaine. Dus ik zou zeggen dat het me inderdaad wel inspireert.

Het hoofdpersonage uit Afscheid van de geesten verhuist net zoals jij vanuit Messina naar Rome om te schrijven. Hoeveel lijkt Ida, de protagonist in het verhaal, op jou? In hoeverre is de roman autobiografisch?

De gebeurtenissen uit de roman zijn niet autobiografisch. Mijn vader is bijvoorbeeld niet verdwenen zoals die van Ida, maar is overleden. Ik heb zijn verhaal verteld in een eerdere roman Gli anni al contrario. Voor Afscheid van de geesten heb ik een vertellend personage gecreëerd dat comfortabel voelde voor mij. De verteller lijkt daarom oppervlakkig goed op mij: Ida heeft een gelijkaardige leeftijd, werk dat op het mijne lijkt en is verbonden met ‘mijn’ twee steden, Messina en Rome. Onder de oppervlakte zijn we heel verschillend. Vaak heeft Ida bijvoorbeeld heel andere reacties dan ik zou hebben.

Hebben al je boeken dan autobiografische elementen?

Ja, in zekere zin. Mijn eerste boek was een prentenboek opgedragen aan Bruno Schulz, een Pools-Hebreeuwse schrijver. Hoewel ik in dat verhaal niet letterlijk terug te vinden ben, reken ik het toch als mijn meest autobiografische werk omdat ik me identificeer met Bruno Schulz. Dus ik geloof niet dat het de gebeurtenissen in de verhaallijn zijn, maar eerder de personages als afspiegeling van de interesses en passies van de auteur die een boek autobiografisch maken.

Denk je dat het noodzakelijk is, voor jou en auteurs in het algemeen, om te schrijven over iets uit je eigen leven en om zo een verbinding te maken tussen de realiteit en literatuur?

Enkel als die verbinding interessant is van vorm en inhoud. Maar niet alleen mijn eigen realiteit is boeiend. Interessant is het pas als het gaat om iemand anders. Ik probeer vaak de verhalen van anderen in mijn leven te vertellen.

En voor lezers? Moet een lezer zich herkennen in een verhaal of is het ook interessant om iets totaal onherkenbaars te lezen?

Ik denk dat identificaties op de meest bizarre manieren naar boven komen. We identificeren ons bijvoorbeeld ook vaak met de negatieve eigenschappen van personages. Het is heel makkelijk om je te identificeren met positieve eigenschappen, maar toch hebben we het soms nodig om ons te identificeren met negatieve karaktertrekken. Dan werkt literatuur als een exorcisme en als een bevrijding.

In welke personages met ‘slechte’ eigenschappen herken je jezelf dan zoal?

Bijvoorbeeld in de protagonist van Northanger Abbey van Jane Austen. Catherine Morland is een beetje een simpel plattelandsmeisje dat is opgegroeid met de romantische literatuur. Ze is een soort heroïne die niet goed weet wat er gebeurt rondom haar. Hoewel ik als lezer van dat verhaal denk ‘Ik ben toch niet zo naïef?’, herkent een deel van mij zichzelf erin. Ook ik ben ooit een simpel plattelandsmeisje geweest en dat zit nog steeds in mij. Dat deel van mij heeft nog steeds het hoofd vol idealen, waarmee ik me bescherm tegen de realiteit.

Schreef je al voor je naar Rome verhuisde?

Ik heb enkele teksten geschreven in Messina die niet werden gepubliceerd. Maar mijn eerste boek bracht ik pas uit in Rome toen ik 25 jaar was.

Heeft de stad je er dan nog meer toe aangezet om te schrijven?

Niet echt. Ik verlangde er al voordat ik naar Rome verhuisde naar om te schrijven, maar ik voelde me er toen nog niet klaar voor. Ook omdat ik vond dat ik nog niet genoeg had gelezen.

Waarom is het nodig om veel gelezen te hebben om goed te schrijven?

Mij hielp het wel, omdat ik altijd inspiratie haal uit het leven van anderen. Ik probeer altijd het leven van een ander te vertellen in mijn verhalen. Ook al lijken de personages op mij, probeer ik toch vaak de verhalen van anderen te verwoorden.

Je overstijgt in je oeuvre ook de grens tussen verschillende genres, want je schrijft niet alleen romans, maar ook literatuur voor kinderen. Ik heb je al horen zeggen dat het lezen van kinderboeken ook voor volwassenen nuttig kan zijn. Op welke manier? Hoe dragen kinderboeken iets bij aan het leven van een volwassene?

Goede kinderboeken hebben avontuur in zich en staan open voor onmogelijke gebeurtenissen. In de eerste pagina’s van Pipi Langkous schrijft Astrid Lindgren dat Pipi een paard op haar handen draagt. Het is duidelijk dat het voor een meisje van tien jaar onmogelijk is om een paard boven haar hoofd te tillen. Maar de auteur is vrij om een personage zo te beschrijven. Het geeft ook een gevoel van vrijheid aan de lezer. Het lezen van kinderliteratuur leert een volwassene vrij te zijn in gedachten en zich niet te laten tegenhouden door de realiteit.

Welke kinderboeken zijn jouw favorieten om te lezen als volwassene?

Ik raad bijvoorbeeld Harriet the Spy van Louise Fitzhugh aan. Verder is Little Women van Louisa May Alcott een echte klassieker. Het feit dat het boek vorig jaar werd verfilmd door Greta Gerwig toont aan dat ook een volwassen lezing van het boek, bijvoorbeeld met een feministische blik, interessant is. Tot slot is er ook een Italiaanse klassieker die belangrijk is om het Italië uit de vorige eeuw te begrijpen: Il giornalino di Gian Burrasca van Vamba.

Ida herbeleeft haar jeugd als ze terugkeert naar Messina. De aanblik van bijvoorbeeld de straten, de zee, oude kennissen etc. herinneren haar aan haar verleden. De ‘Romeinse Ida’ wordt er geconfronteerd met de ‘Siciliaanse Ida’. Word je zelf ook telkens weer geconfronteerd met je veranderingen als je terugkeert naar Sicilië?

Ja, voor mij voelt dat alsof ik een metro neem naar mijn stad van herkomst. Elke keer bedenk ik me wie ik ben en hoever ik van het centrum ben weg gegaan. Mijn blik op Messina is steeds anders. Ik zie altijd hoekjes van de stad die ik nooit eerder zag. Ik kijk ernaar vanuit de blik van de boeken die ik aan het schrijven ben.

Ida heeft lang in Rome gewoond, maar kan pas afscheid nemen van de geesten uit het verleden wanneer ze terugkeert naar Messina. Denk je dat je echt moet terugkeren naar een plaats om er afscheid van te kunnen nemen?

Ik denk van wel. Ik heb over bepaalde dingen in mijn verleden vaak gezegd dat ze me niets meer konden schelen en dat ik me er dus niet van hoefde te bevrijden, maar dat is eigenlijk niet waar. Als een herinnering aan een gebeurtenis of een plaats je pijn doet, moet je ernaar terugkeren. Als het kan door fysiek terug te gaan, anders door erover na te denken en er tijd aan te besteden. Lange tijd vroeg ik me af waarom ik tijd verspilde door aan iemand terug te denken die me pijn deed. Nu weet ik dat het geen tijdsverspilling was, maar dat je pas door over te steken naar het verleden je ervan kunt losmaken. Ida maakt ook fysiek de oversteek. Voor haar was het noodzakelijk.

Je hebt zelf ook enkele werken vertaald, dus je kent de moeilijkheid (en soms onmogelijkheid) van vertalen naar een andere taal en cultuur. Wat denk je dat de grootste moeilijkheden waren bij het vertalen van Afscheid van de geesten naar het Nederlands?

Ik beschouw mezelf eigenlijk niet als vertaalster, want ik heb het maar weinig gedaan. Enkel bijschriften van de prenten uit de romans van Jane Austen en een brief van Abraham Lincoln heb ik vertaald. Ik zou niet zeggen dat ik het Engels zo goed ken, maar ik heb de teksten vertaald omdat ik ze al kende en me er comfortabel bij voelde.

Er zijn een paar termen en uitdrukkingen die – zoals dat in alle talen is – moeilijk vertaalbaar zijn. Zo is er een Siciliaanse term die zelfs moeilijk vertaalbaar is naar algemeen Italiaans: autoclave. Dat is een heel specifiek soort kuip die naast de huizen staat en zich vult met regenwater. Het dient als voorraad wanneer er geen water in huis is. Verder gebruik ik in de roman een uitdrukking die veel vertalers gek maakte. Op een bepaald moment zegt de vader van Ida aan de schoolpoort ‘liquidare le pertiche’. Liquidare betekent veel verschillende dingen in het Italiaans, maar onder meer ‘haastig afscheid nemen’. Pertiche zijn zuilen of lange stokken. Ik gebruik die term als een bijnaam voor de grote, slanke jongens uit Ida’s klas. Die uitdrukking is niet zomaar te vertalen naar een andere taal.

Er zijn voor de vertaling naast de moeilijkheden op vlak van taal, ook moeilijkheden door culturele verschillen. Leest een Italiaanse lezer je boek daardoor anders dan bijvoorbeeld een Nederlandse lezer denk je?

Ja, waarschijnlijk wel. Het is moeilijk om te vertalen naar een andere cultuur, maar het is noodzakelijk. Het maakt het mogelijk om buiten onze geografische grenzen te treden en internationale lezers te worden. Wat zouden we kennen van Braziliaanse literatuur, had niemand ooit Jorge Amado vertaald? Wat zouden we kennen van Russische literatuur, had niemand ooit Fjodor Dostojevski vertaald?

Hoe voelt het om je roman achter te laten bij een vertaler en het eindresultaat niet te kunnen lezen? Voelt dat ook als een afscheid?

Ja, in zekere zin wel. Ik geef altijd mijn vertrouwen aan een vertaler, maar ik besef ook hoeveel een vertaler in zijn vertaling aanwezig is. Je ziet ook in de receptie van het boek wat de vertaler leuk vond en waar hij de nadruk op heeft gelegd. Maar ook bij talen die ik niet goed beheers, probeer ik de vertaling altijd te lezen.

Meer weten en lezen over Nadia Terranova?

Afscheid van de geesten is de eerste roman van Nadia Terranova die in het Nederlands verschijnt. De roman werd vertaald door Etta Maris, die eerder werken van onder anderen Niccolò Ammaniti, Natalia Ginzburg en Roberto Saviano vertaalde. Of uitgeverij Cossee in de toekomst nog andere werken van Terranova gaat uitgeven, valt nog af te wachten.

Nadia Terranova schrijft naast romans ook kinderboeken waarvan ze hoopt dat ook volwassenen deze lezen. Nadia Terranova pleit namelijkt dat het lezen van kinderliteratuur je als volwassene leert om vrij te zien in gedachten en je niet laat tegenhouden door de realiteit. Daar zijn we het met Karakters volmondig eens. Daarom publiceerden we een uitgebreid overzicht met de kinderboeken die je ook als volwassene zou moeten zijn.

In het verleden schreven we met Karakters al regelmatig over Italiaanse literatuur en auteurs. Zo gingen we onder andere in gesprek met Paolo Giordano, schreven we over Giorgio Bassani en ondernamen we een literaire citytrip naar Rome.