fbpx
Zoeken
Bekijk alle artikelen van

Gianfranco Calligarich

"De wereld mag zo veel veranderen als hij wil, maar onze ziel en hart blijven hetzelfde." Gesprek door Caroline Baetens

De Italiaanse auteur Gianfranco Calligarich wordt geboren in Eritrea in 1947, maar groeit op in Milaan. Hij verhuist naar Rome om zijn carrière als journalist en scriptschrijver op te starten. Naast verschillende succesvolle films, zoals de politiethriller La polizia ha le mani legate, levert hij bij de Italiaanse radio- en televisiezender RAI meerdere geliefde dramaseries af. Hij valt bovendien in de prijzen met twee theaterstukken: Grandi balene en Solo per la tua bocca.

In 1973 schrijft hij zijn eerste roman, De laatste zomer in de stad, over de dertigjarige Leo Gazzara die net zoals Calligarich het burgerlijke leven in Milaan inruilt voor het avontuur en de onvoorspelbaarheid van Rome. Daar leeft Leo een onverschillig dolce far niente-leventje: hij heeft het ene nietszeggende baantje na het andere en doolt ’s nachts dronken rond tussen de monumentale fonteinen en ruïnes van de stad. Zoals de titel al aankondigt vertelt de roman het verhaal van Leo’s laatste zomer in de stad, de zomer van zijn ontmoeting met de intrigerende Arianna, hun hartstochtelijke affaire en zijn pogingen om een film te schrijven met zijn beste vriend Graziano.

De roman wordt positief onthaald en geprezen om zijn lichtvoetige en melancholische toon. Toch verliest het boek na enkele jaren de belangstelling van het grote publiek. Alleen onder een kleine groep literatuurkenners en -liefhebbers blijft het boek circuleren. Zo krijgt de roman uiteindelijk een cultstatus, maar een aantal jaar geleden heeft het boek dankzij een heruitgave in Italië een tweede kans gekregen. Ditmaal met meer succes, want al snel volgden buitenlandse uitgeverijen met vertalingen. Ook een Nederlandse vertaling ligt sinds kort in de boekhandel.

Karakters: Waarom is De laatste zomer in de stad vandaag opnieuw actueel denk je?

Gianfranco Calligarich: Mijn boek gaat over het hart en de passies van de mens. Dat is eigenlijk altijd actueel. Waarom lezen we Madame Bovary van Gustave Flaubert en Oorlog en vrede van Lev Tolstoj nog steeds? Omdat ze gaan over het tijdloze van het menselijke bestaan. De wereld mag zo veel veranderen als hij wil, maar onze ziel en hart blijven hetzelfde. Tot ons hart het begeeft. Hetzelfde gaat op voor de protagonist in mijn verhaal. Hij verslijt zijn hart aan de liefde en het avontuur.

Was het een verrassing dat het boek na veertig jaar opnieuw gepubliceerd werd?

Eigenlijk niet. Sinds het verschijnen van mijn boek, ook in de jaren dat het moeilijk te vinden was, ontving ik brieven van enthousiaste lezers. Zo kwam ik ook aan de weet dat mijn boek, toen het bijna nergens nog te koop was, onderling werd doorgegeven onder liefhebbers.

Zijn er verschillen in de receptie van je roman vandaag tegenover de eerste publicatie?

Ja, het verschil is dat er nu gezegd kan worden dat het verhaal de tand des tijds heeft doorstaan. Dat verwondert de lezers en recensenten van nu, dat het boek na al die tijd nog steeds ontroert.

Als je nu terugkijkt op de roman, is er iets wat je anders had willen doen?

Nee, ik zou niets veranderen. Zoals ik het zie staan het verhaal en ik dusdanig in verhouding tot elkaar dat de roman de leiding neemt. Het verhaal ontstaat in mij en wil niet verdwijnen tot ik het uitschrijf. Daarna staat het op zichzelf.

Je hebt de roman ook ingelezen als audioboek in het Italiaans. Hoe voelde dat?

Het voelde vreemd aan. Alsof ik na vele jaren terug thuiskwam en met een zekere ironie werd ontvangen. Dat zette me aan het denken. Ik vroeg me af waar ik tot dan toe was geweest en wat ik had bereikt in mijn leven.

De laatste zomer in de stad gaat over het vervliegen van de tijd, over tijd die nooit meer terugkeert. Denk je liever aan het verleden dan aan de toekomst?

Ik denk inderdaad liever aan het verleden dan aan de toekomst of zelfs het heden. Ik zie de toekomst op dit moment somber in. Die donkerte maakt me bang. Daardoor ga ik in gedachten liever terug naar het verleden. Maar ik denk dat dat zo is voor alle auteurs, omdat ze op een of andere manier altijd over hun eigen leven, en dus het verleden, schrijven. Al het andere is sciencefiction of een manier om geld te verdienen.

Rome heeft een zeer belangrijke plaats in de roman. De stad voelt meer als een personage dan als een locatie. In de roman schrijf je dat Rome nooit verandert. In welke zin is de stad nog steeds dezelfde als wanneer je het boek geschreven hebt?

Het Rome van veertig jaar geleden is inderdaad het eigenlijke hoofdpersonage van de roman. Het Rome van nu is meer vervallen, maar ze heeft nog steeds dezelfde charme. Laten we het de charme van het Romeinse Imperium noemen. Maar de nachten in de stad zijn nog steeds dezelfde als die uit het boek. ’s Nachts transformeert de stad naar het Rome van toen.

Niet alleen de stad, maar ook de zee staat centraal. Wat betekent de zee voor jou?

De zee fascineert me. Tijdens een deel van mijn jeugd woonde ik aan de zee. Wanneer ik terugkeer naar de kust, heb ik telkens het idee dat de zee daar op me ligt te wachten. De zee is zo belangrijk voor me dat ik geen enkel boek heb geschreven dat niet op een of andere manier over de zee gaat.

Meer weten en lezen over Gianfranco Calligarich?

De laatste zomer in de stad is de debuutroman van Gianfranco Calligarich en verscheen in Italië voor het eerst in 1973. De Nederlandse vertaling die nu verschijnt is van de hand van Els van der Pluym en verschijnt bij Wereldbibliotheek. Het is voor het eerst dat een van de romans van Calligarich in het Nederlands verschijnt.

Nadat Gianfranco Calligarich in 1973 debuteerde met De laatste zomer in de stad, werkte hij jarenlang als scenarioschrijver in de televisie- en filmwereld. Die wereld liet hij in 2002 achter zich om zich volledig toe te leggen op zijn eerste liefde: het schrijven van romans.

Intussen heeft Gianfranco Calligarich zes romans op zijn naam staan. Zijn laatste roman Quattro uomini in fuga verscheen in Italië in 2016 maar het is nog onduidelijk of deze (of eerdere) romans naar het Nederlands vertaald gaan worden.

Met Karakters publiceren we regelmatig artikelen over Italiaanse literatuur. Zo gingen we bijvoorbeeld in gesprek met Nadia Terranova over haar roman Afscheid van de geesten en met Paolo Giordano over De hemel verslinden. Ook schreven we artikelen over Italiaanse schrijvers als Giorgio Bassani en maakten we een literaire wandeling door Rome.

Wie het Italiaans overigens machtig is, kan de politiethriller La polizia ha le mani legate waar Gianfranco Calligarich aan meewerkte, hier volledig bekijken.